Paradigm bouwt aan festivalterrein van de toekomst

Of ik zin had om naar Groningen te reizen voor een rondleiding door het voormalig Suikerunieterrein, het nieuwe thuis van Paradigm. Lees en bekijk hieronder het artikel dat ik voor DJBroadcast schreef en de foto’s die ik daarbij maakte. 

Paradigm verhuist van de Groningse Helsinkistraat naar het voormalig Suikerunieterrein. The Shift, zoals ze het zelf noemen, is het begin van de realisering van hun droom, waarvan Paradigm Festival van 12 – 15 augustus het eerste hoogtepunt moet worden. Alsof die nieuwe locatie nog niet bijzonder genoeg is, kregen de mannen er een 72-uursvergunning bij. Hun ambitieuze toekomstplannen zijn daarmee nog niet volbracht: met de verhuizing creëert de organisatie vruchtbare grond voor artistiekelingen. Letterlijk, want met de eetbare tuinen en de materiaalrecycling is het terrein bijna zelfvoorzienend. We kregen een rondleiding door het karakteristieke zeefgebouw, de moestuinen, campingvelden en de bossen.

Net buiten het stadscentrum, achter het viaduct en het Eendrachtskanaal, rijst een bakstenen schoorsteenpijp op. Vlak daarnaast de afgebrokkelde muur en hoge, gestripte binnenwanden van het voormalige fabrieksgebouw. Via een ijzeren loop- en fietsbrug over het kanaal is het industriële, deels begroeide terrein van ruim 30.000 vierkante meter bereikbaar. Paradigms Piter Terpstra en Gerrit de Boer wachten me in de brandende zon op.

Dat zij al tweeënhalf jaar lang aasden op het grotendeels braakliggende gebied is tijdens de wandeling niet moeilijk voor te stellen. Het gebouw, waarin tientallen jaren geleden suikerbieten werden verwerkt tot kristalsuiker, spreekt tot de verbeelding dankzij gigantische raamvakken, tegelvloeren en een roestig pilarenskelet. Sjouwend en klussend scharrelen mensen in overalls en tuinbroeken om het industriële gebouw heen. Want hoewel Paradigm hier al twee clubavonden heeft georganiseerd, moet met name de buitenlocatie nog flink op de schop om deze te prepareren voor zeven festivalarea’s en een camping. We strijken neer op een paar oude banken in een kleine openluchthoutzagerij, tussen aardappelveldjes, lege bierkratten en slakroppen in houten bakken.

”Wij hebben altijd ingezet op duurzaamheid, dat ideaal is met de jaren alleen maar sterker geworden”

Niets is nieuw
Na vijf jaar op het industrieterrein aan de Helsinkistraat werd duidelijk dat de huurprijs voor die plek te hoog werd, ook in verhouding tot de oppervlakte en mogelijkheden. ‘‘Het duurde lang voor we een groot deel van het Suikerunieterrein kregen toegewezen,’’ vertelt Terpstra. ‘‘Na een wedstrijd werd een nieuwe beheerder van dit terrein gekozen. Dat werd Ploeg ID3, architecten en culturele projectontwikkelaars. Zij vonden ons een aanvulling voor het terrein, wij zagen ruimte en mogelijkheden om vaste stages te bouwen, zodat we niet ieder jaar alles hoeven op te bouwen en af te breken en we het terrein ieder jaar mooier kunnen maken.”

Zo besparen de mannen op de lange termijn niet alleen geld maar ook tijd, materiaal en vervoer. ‘‘Die duurzame visie is vanuit de praktijk ontstaan,’’ vertelt De Boer. ‘‘Wij hebben altijd ingezet op duurzaamheid, dat ideaal is met de jaren alleen maar sterker geworden.’’ Daarbij komt dat een oud gebouw meer karakter heeft dan een gloednieuw en strak pand, vindt Terpstra. ‘‘In nieuwe gebouwen mis ik dat vaak: die zijn kil en rechthoekig.’’ De bosstage is van gerecycled materiaal gemaakt. ‘‘De balken komen uit de oude EMG-loods die we moesten slopen. De boomstammen, die door Staatsbosbeheer zijn omgehakt, zijn hergebruikt om een dansvloer van te maken. Zo zit er amper nieuw materiaal in het podium. Het is niet alleen duurzaam, oud materiaal ziet er ook authentieker uit. Bizarre vormen in plaats van kaarsrechte planken.’’

Beeld: Lisanne Onderwater
Beeld: Lisanne Onderwater
Beeld: Lisanne Onderwater
Beeld: Lisanne Onderwater
Beeld: Lisanne Onderwater
Beeld: Lisanne Onderwater

Te groot?
Ondanks de afmetingen van het terrein is Terpstra ervan overtuigd dat er genoeg mogelijkheden zijn om het festival intiem te houden. ‘‘Door de verschillende bossen en gebouwen kun je het vanaf 2500 bezoekers al gezellig maken. Op de zaterdag verwachten we ongeveer 7000 bezoekers. Het zeefgebouw biedt nog eens plek aan 4500 bezoekers. Dat blijft ’s nachts open zodat de programmering non-stop doorgaat.’’

De mannen hebben het recht optimistisch te zijn: Paradigm Festival wint jaarlijks aan populariteit. Enorm groeien is voor de komende jaren dan ook geen doelstelling meer. ‘‘Vijf jaar geleden wilden we naar een meerdaags festival, rond de acht- tot tienduizend bezoekers per dag. Daar groeien we langzaam naartoe. Hoe kleinschaliger je feest, des te groter is je financiële risico. Met dit terrein hoeven we niet meer ieder jaar opnieuw te investeren.’’

“Het droombeeld is dat het industriële erfgoed niet alleen als festivalterrein gaat dienen”

Restaurant, studio’s, moestuinen en nachtclub
Het droombeeld is dat het industriële erfgoed niet alleen als festivalterrein gaat dienen, maar dat het ook ruimte biedt aan de nieuwe Paradigm club, studio’s voor kunstenaars en producers, een (community)restaurant en andere initiatieven. ‘‘Mensen mogen zelf met ideeën komen. Als zij graag een bijdrage willen leveren – ik noem maar wat: tuinmeubelen of decorstukken maken – mogen ze van ons een container neerzetten. In ruil helpen zij bijvoorbeeld mee aan het festival.’’ Het gehuurde terrein is dan ook van Paradigm zelf, ze delen het niet met anderen. Wel zijn er op het Suikerunieterrein ook een designstudio, een architectenbureau en het zogenaamde inschuifrestaurant De Wolkenfabriek gevestigd.

De eetbare tuinen dragen bij aan Paradigms visie van duurzaamheid: de honderd á tweehonderd kilo aardappels die er groeit, zal gebruikt worden voor de biologische frietkraam op het festival. ‘‘Begin augustus zijn ze klaar,’’ zegt Terpstra trots. ‘‘Wat er verder staat is een begin en natuurlijk veel te weinig voor het festival. We beginnen hiermee om bewustzijn te creëren.’’ De vrijwilligers nemen zelf regelmatig een krop sla, tomaten en radijsjes mee naar huis. Op het festival zullen niet alle eetkramen biologisch zijn, maar er zal ook op dat gebied zo verantwoord mogelijk gewerkt worden.

”Een student gaat thee maken van kruiden uit de bossen hier op het terrein. Hebben we geproefd: hartstikke goede thee’’

Part of the Shift
Paradigm kan niet zonder haar vrijwilligers. Terpstra: ‘‘Iedere week krijgen we weer nieuwe mensen die willen helpen. Dat was het idee: Part of the Shift, onderdeel van de verhuizing.’’ Volledig onbetaald is het werk niet: er staat een kleine vergoeding tegenover en de vrijwilligers wordt kennis meegegeven. ‘‘Zo zijn er bepaalde workshops gegeven,’’ vertelt De Boer, ‘‘over oogsten en hergebruik van materialen.’’ Via partoftheshift.nl sturen partijen ideeën in. ‘‘Van het attenderen op wat Staatsbosbeheer voor ons kan betekenen tot oude banken of houtpartijen die we ergens gratis kunnen ophalen.’’

Paradigm werkte altijd al samen met de kunstacademie. Er zijn meerdere studenten bij hen afgestudeerd, bijvoorbeeld met decorstukken of muurschilderingen. Voor het komende festival zijn architecten en kleinkunststudenten van kunstacademie Minerva ingeschakeld om, geheel volgens de drijfveer, eco-toiletten te ontwerpen. Die kun je daadwerkelijk op het festival gaan gebruiken. Ook is er samengewerkt met studenten van de Academie voor Popcultuur uit Leeuwarden. De Boer: ‘‘Zij hebben weer een heel andere kijk en invloed. Een student gaat bijvoorbeeld thee maken van kruiden uit de bossen hier op het terrein. Hebben we geproefd: hartstikke goede thee.’’

Het beschikbare geld is grotendeels bijeen gesprokkeld door de crowdfundcampagne die Paradigm vorig jaar is gestart. Het Nieuwjaarsfeest en Loodsrave Festival afgelopen mei waren onderdeel van die campagne. ‘‘De feesten waren een succes, maar zijn niet te vergelijken met het komende festival: die waren alleen binnen, in het zeefgebouw.’’ De doelstelling is inmiddels bijna gehaald. ‘‘De website blijft sowieso online voor inzending van ideeën en zodat donateurs op het blog kunnen zien waarvoor hun geld wordt gebruikt.’’

Beeld: Lisanne Onderwater
Beeld: Lisanne Onderwater
Beeld: Lisanne Onderwater
Beeld: Lisanne Onderwater

Reis om de wereld in 72 uur
‘‘We zitten nu echt nog in de opbouwfase,’’ zegt Terpstra, ‘‘en focussen ons op het komende festival.’’ Thema daarvan zijn de reizen van sciencefictionschrijver Jules Verne, die je kent van De reis om de wereld in 80 dagen. De verhalen van Verne zijn inspiratiebronnen voor de decoratie van iedere stage, zoals een onderwaterwereld. De Boer: ‘‘Toen we de 72-uursvergunning kregen, dachten we: dit wordt de reis van Paradigm. De artistieke, avontuurlijke sfeer en het sciencefictiongehalte van Vernes verhalen passen goed bij ons en waren inspiratie voor onze eigen illustraties. Het plaatje klopte.’’ De concepten worden bedacht door het creatieve team achter Paradigm en uitgevoerd door verschillende kunstenaars, al dan niet in opleiding.

En je zou het bijna vergeten, maar het festival heeft ook nog een line-up van 72 uur: de muziek gaat drie dagen lang niet uit. ‘‘Ook bij ons is de line-up heel belangrijk,’’ zegt Terpstra. ‘‘Die bepaalt veel: publiek reageert eerst op artiesten, daarna op beleving. Dat laatste trekt mensen over de streep omdat het bijzonder is ten opzichte van andere festivals – maar het begint bij de artiesten.’’

Zoals we van Paradigm gewend zijn, blijft het affiche bestaan uit een melange van internationale, gevestigde en jonge, lokale namen. Terpstra: ‘‘Door de nieuwe, grotere locatie, de zeven stages en de tijd die we hebben kunnen we die muzikale variatie nog breder maken.’’ Veel van de geboekte namen zijn al langer nauw bij Paradigm betrokken. ‘‘Zo’n band is heel belangrijk: de waardering en ondersteuning van ons project zie je niet alleen bij vrijwilligers, maar ook bij artiesten. Zo hebben we een goede band met Ion Ludwig en Guy J. Maar we creëren ook ruimte voor nieuwe namen zoals Red Axes, KiNK, Sammy Dee, Africaine 808, John Talabot, Mathew Jonson en Maya Jane Coles.’’ De verschillende muziekstijlen zijn ingedeeld op locatie. ‘‘Speedy J staat met zijn Electronic Deluxe-familie bijvoorbeeld in de kelder, dat leek ons een goede match.’

“Na het festival gaan we plannen maken om op onze nieuwe locatie een club te bouwen”

Tijdens Paradigm Festival 2016 zal de muziek vanaf middernacht doorgaan in het zeefgebouw. Het festivalterrein zal buiten tot vier uur ’s nachts toegankelijk zijn. Om twaalf uur ’s middags gaan de buitenpodia weer open. Ook kun je ervoor kiezen om 24 in plaats van 72 uur te komen. Naast de weekendtickets zijn er dagkaarten verkrijgbaar, waarmee je 24 uur lang toegang tot het festivalterrein hebt. Dat idee ontstond vanuit het 72-uursconcept. ‘‘Zo kan iedereen het festival op zijn eigen manier invullen: je kunt het verhaal zelf schrijven en beleven.’’

Beeld: Lisanne Onderwater
Beeld: Lisanne Onderwater
Beeld: Lisanne Onderwater
Beeld: Lisanne Onderwater

Toekomst bouwen
Dat het momenteel haast meer een bouwproject dan een festivalorganisatie is, was de intentie. ‘‘Vijftig procent is muziek, vijftig procent beleving. Zo’n ervaring creëren kost gewoon meer energie: een mooi, groot object bouwen duurt langer een dj boeken,’’ zegt Terpstra. ‘‘Er zijn meer voorbeelden van evenementen die dat op die manier doen, alleen in Nederland niet zoveel.’’ De Boer: ‘‘Met deze locatie kunnen we dat werk in stand houden en verder ontwikkelen, echt ergens aan bouwen. Letterlijk en figuurlijk.’’ Achter ons begint een jongen in overall ritmisch te timmeren, alsof hij meeluistert met ons gesprek.

De komende jaren wordt het concept geperfectioneerd. Er moet nog veel gebeuren voor Paradigm Festival, en de clubprogrammering gaat gewoon door. Op 30 juni 2017 sluit de huidige club Paradigm. ‘‘We gaan een prachtig programma neerzetten voor ons laatste jaar aan de Helsinkistraat. Na het festival gaan we plannen maken om een club te bouwen op onze nieuwe locatie,’ zegt Terpstra, ‘‘weer op onze manier: we weten nog niet hoe die eruit komt te zien of wat voor materiaal we gaan gebruiken. Dat kunnen aardewallen zijn, zeecontainers, oude pallets, misschien een moederschip-achtig concept. Het wordt in ieder geval iets bijzonders.’’

Voor augustus moet er met name nog veel bouwwerk worden gedaan. ‘‘Niet rechttoe-rechtaan, maar creatief werk,’’ zegt Terpstra. De camping, bereikbaar via een betonnen bruggetje, is dan ook nog een wild begroeide weide waar kippen rondscharrelen. In de verte, achter de hoge en weidse akkers, is nog net de nieuwe Suikeruniefabriek zichtbaar: een ronde, glanzend witte silo. ‘‘Daar gaan we voorlopig nog geen feesten geven.’’