Report: TodaysArt 2015

Voor DJBroadcast bezocht ik TodaysArt.  

TodaysArt is niet alleen wat betreft kunst- en muziekprogrammering één van de meest experimentele festivals van Nederland, ook qua locatie streeft het Haagse ontdekkingsfestival ieder jaar naar nieuwe uitdagingen. Na het voormalig Ministerie van Binnenlandse Zaken (2013) en het Zuiderstrandtheater (2014) was die uitdaging dit jaar wel erg ambitieus: de elfde editie vond plaats in de pas heropende Scheveningse Pier. Dansen en exposeren op zee brachten programmatechnische zorgen met zich mee, maar het affiche werd er niet minder sterk van.

De Pier alleen bood daarvoor niet genoeg ruimte. Geluidsonderzoekers van het 4D SOUND laboratorium kregen daarom vier dagen lang de E.ON Elektriciteitsfabriek tot hun beschikking. De donderdagavond werd geopend met optredens van verschillende geluidskunstenaars, gevolgd door een nachtvullende meditatieve, audiovisuele ontdekkingsreis inclusief matjes, dekens en ontbijt. “Het was in de Elektriciteitsfabriek ongeveer net zo koud als hier,” zegt een bezoeker op vrijdagavond in de zeewind op de Piertoren. “Om half zes stond er nog een paar man verkleumd koffie te drinken.”

Eén van die geluidskunstenaars is Lisa Park, die hersengolven van bezoekers omzet in geluiden door middel van zichtbare waterpatronen. Het innerlijke klinkt niet alleen bijzonder, maar is ook fascinerend om naar te kijken. In dezelfde ruimte zet mediakunstenares Lotte Geeven zeebewegingen om in woorden. Al lopend boven het deinende water kun je de zee horen “praten” – in de schemering een beangstigende ervaring.

Beeld: Barbara Nordhjem
Beelden: Barbara Nordhjem

Perfecte locatie?
Het is slechts één van de bewijzen dat de zee en kunst een bijzondere combinatie opleveren, en dat het kunstprogramma perfect is afgestemd op de locatie. Zo is de Pier door kunstenaar Onno Poiesz deels ingepakt in zilverfolie, waardoor lichten en kleuren zouden moeten weerspiegelen in zee – indrukwekkend, maar die lichten heb ik niet gezien. Dynamische windkrachten en zeestromen worden met een groen laserlicht zichtbaar en film The Pier van de Berlijnse Ali Demirel toont vervreemde, bijna abstracte beelden van vlak voor de renovatie van de Pier, als een bewegend olieverfschilderij. De soundtrack van Biosphere lijkt uit de kieren en roestpatronen van het gebouw te komen waar we naar kijken en tegelijkertijd inzitten, omgeven door geuren van zout en cement.

Dat die renovatie pas net achter de rug is, is duidelijk zichtbaar. Hoewel je gerust kunt zeggen dat de openbare entree “verhipsterd” is dankzij industriële lampen, miniplantenkassen en barretjes, zijn de buitenplatforms nog rommelig met pallets, reclameborden, stapels terrasstoelen en onbestemde materialen: restanten van de leegstand van de afgelopen tweeënhalf jaar. Groepen kunststudenten, soloartiesten, verliefde stelletjes, oudere echtparen en bezoekers van divers pluimage lopen onwennig maar geïnteresseerd door de weidse festivallocatie. Opvallend is hoeveel Engels er onder het festivalpubliek klinkt – moeilijk te zeggen of dat toeristen zijn, of dat ze komen voor TodaysArt.

Club met vloerbedekking
Rond negenen verzamelt de meerderheid zich in het onderste binnendeck, waar componiste Susanne Kirchmayr alias Electric Indigo en audiovisueel kunstenaar Thomas Wagensommerer tegenover elkaar zitten, beiden met laptop en midi-controller – het publiek kan hen op de vingers kijken. Het scherm achter het duo loopt vol knipperende enen en nullen zodra zij de ruimte vullen met doffe, harde basklanken. Alsof de fundering die vanuit de zeebodem tot het lage plafond reikt op het punt staat in te storten, terwijl de knipperende visuals fanatiek piepen. Een explosie van geluid doet geconcentreerde toeschouwers in kleermakerszit letterlijk omhoog schieten. Daarna worden de constant zwart-witte patronen dynamischer en de muziek voorzichtig melodieuzer. Hoewel men op het tapijt blijft zitten kijken en luisteren, is het een prima dansbare live-set. Jammer dat die maar een halfuur duurt.

“Mr Mendel laat de eerste sprankjes vrolijkheid en kleur van het festival horen met zijn soulvolle dj-set”

Eén verdieping hoger draait 22tracks’ Venz tweeënhalf uur lang voor een nagenoeg lege zaal. Desondanks klinkt zijn dromerige opwarmset alsof er wel degelijk een mensenmassa geniet. Best zonde dat er niet uitbundiger gedanst wordt, als een niet op gang te krijgen schoolfeestje. Wellicht wordt het publiek verlegen door de ruimte, die met huiskamertegels en kitscherige restaurantvloerbedekking door geen enkele kunstenaar underground kan worden gemaakt.

Opvolger Mr Mendel laat de eerste sprankjes vrolijkheid en kleur van het festival horen met zijn soulvolle dj-set. Zelfs in het midden van dat wat je een dansvloer zou kunnen noemen, durven mensen te bewegen en onder het minstens zo kleurloze en weinig uitbundige publiek blijken zich bijzonder goede dansers te bevinden, die de timiditeit langzaamaan doen oplossen. En dat is maar goed ook: later vannacht draaien onder andere YobKiss en Ellen Allien voor vollere en meer extatische Pierzalen.

Nazomerfeest op het strand
Zaterdagmiddag is de boulevard levendiger, of zeg maar gerust afgeladen met toeristen, gezinnen, stelletjes en skateboardende jongens. Ontelbare felgekleurde vliegers dansen als kunstwerken in de grijsblauwe lucht, je zou haast zeggen: op de beats van Young Marco. Want vanaf het bovendeck loop je regelrecht – en zonder polsbandje – een hip nazomerfeestje van de Haagse club PIP binnen. De Amsterdammer creëert er een strandtentsfeer inclusief bier, kabbelend water op de achtergrond en uitzicht op de zonnige kustlijn. Hij draait een herkenbare en gemêleerde set, waarop zelfs de aanwezige dagjesmensen moeilijk kunnen blijven stilstaan.

TodaysArt resonance
Beelden: Barbara Nordhjem


Vooraan staan bezoekers met knalgele regenjassen, felgekleurde sokken, doorzichtige brilmonturen, meisjes met plateauzolen en oversized broeken en jongens met knotjes. Af en toe duikt er een aangelijnde hond op, en een enthousiast uit de maat dansende kleuter die niet van de dansvloer te draaien is. Stelletjes maken op de achtergrond selfies en kijken naar bungeejumpers; de gebruikelijke Pieractiviteiten gaan gewoon door.

Om half zes vangt I-F aan met een drogere, hardere en snellere dj-set. Zijn opening klinkt alsof we ons in een grimmige club in plaats van in de zon bevinden. Toch misstaat het niet. In de anderhalf uur die het Haagse icoon krijgt beweegt hij langzaam weer richting Young Marco’s geluid, om zelfs af te sluiten met zijn nu al bijna traditionele ABBA remix (Martin Brodins edit van ‘Lay All Your Love On Me’), gevolgd door een plaat van Gesloten Cirkel. Het is een aaneenrijging van stijlen die het – vandaag wel – uitbundige publiek kan waarderen.

Na het enthousiaste applaus van het PIP-publiek is er muzikaal voor even weinig te beleven in en om het strandcomplex. Wel zijn exposities en installaties de hele dag te bezichtigen. Bij een tranenonderzoeker bieden bezoekers hun verdriet aan, om hun live waterlanders onder een microscoop tot kunstwerken te laten omtoveren. “Mogen we al huilen?,” klinkt het in de Classroom, waar uien en pepers klaarliggen. Ondertussen blazen op het strand de (brandweer)mannen van Staalplaat Soundsystem vlammen in meterslange roestige buizen, waar aan de uiteinden – met een beetje fantasie – lage melodieën uitkomen, die een kilometer ver nog te horen moeten zijn. Opwarmend onder de trillende lucht uit de buizen valt er af en toe gloeiend heet roest in je bier. En net als ik denk dat Children of the Light de weg naar Scheveningen niet kunnen vinden, komen er twee gestreepte lichtgevende pakken het volle strand opwandelen. Het duo is een lopend kunstwerk en niet de enige lichtinstallatie: er wordt gesurfd en gevliegerd met LED-verlichting, en je kunt door een blauwverlichte levensgrote opblaasboot lopen, luisterend naar verhalen in vreemde talen.

Gehypnotiseerd door de zee
Binnen vult de zaal zich voor de audiovisuele show van Loscil. Die lijkt met – alweer – zwart-witte beelden van zee en weilanden, in clichés te vervallen, maar de opvallend sterke ambient livemuziek, de storende tweedeling in het scherm en knipperende lijnen en stippen die nét niet aansluiten op de muziek hypnotiseren het in zittende publiek. Alsof er gemediteerd wordt. De geluidsontwerper bewijst hoe muziek verstilde natuurbeelden spannend kan maken, alsof we luisteren naar de hartslag van de zee onder ons. Kortom, geheel in stijl van het festival, en dat blijkt aan het applaus.

TodaysArt liveboat
Beelden: Barbara Nordhjem

Lorenzo Senni staat een verdieping lager minder op zijn plek. Zijn drum ’n bass optreden, dat een uur later aanvangt dan gepland, wil het cirkeltje toeschouwers niet meetrekken in trance of meditatie, wellicht doordat hij zijn korte opbouw steeds weer afbreekt. De tonen klinken zuiver en spannend, maar dat constante hervatten irriteert na een minuut of tien. Het lijkt voor de meesten vooral tijdverdrijf voor het wachten op de experimentele dj-set van Sébastien Robert, die dan ook een tjokvolle bovenzaal kan verwachten, evenals Prefuse73 en Lotic: pas rond middernacht wordt het weer zo gezellig als vanmiddag op het buitendeck – voor zover dat kan op de ietwat kille locatie, die juist daarom perfect aansluit bij het karakter van het festival.

Want waar veel ontdekkingsfestivals voornamelijk op gezellig borrelen uitdraaien, gaat het in Den Haag veel meer om het experiment en intelligente mediakunst. Het is niet bij alle kunstenaars geheel duidelijk wat zij ermee willen zeggen, maar dat hoeft ook niet: de experimenten en performances maken indruk. Zonde dat het programma wat geslonken is ten opzichte van eerdere edities, maar met het zand nog in de schoenen ben je na een dag of weekend TodaysArt niet alleen uitgewaaid, je komt ook met een strandtas vol nieuwe inzichten en inspiratie thuis.